Vibe : The Secrets of Strong Connections in a Lonely World (2026)
by Adam Grant
“Each friend represents a world in us, a world possibly not born yet until they arrive.”
ในยุคสมัยที่ความโดดเดี่ยวนั้นได้กลายมาเป็นปัญหาใหญ่ของสังคมมนุษย์ทั่วโลกที่การปฏิสัมพันธ์แบบ face-to-face ระหว่างเพื่อนมนุษย์นั้นค่อยๆถูกแทนที่ด้วยหน้าจอดิจิตอลและบทสนทนากับ AI ในขณะที่ความคิดเห็นที่แตกต่างกันก็ถูกผลักให้แบ่งข้างกันอย่างสุดขั้วมากยิ่งขึ้น การสร้างความสัมพันธ์ที่แข็งแรง ยั่งยืนและมีความหมายจึงกลายมาเป็นทักษะสำคัญที่ไม่ว่าคุณจะเก่งมากแค่ไหนก็ยังสามารถพัฒนาขึ้นได้อีกอย่างต่อเนื่อง
Vibe คือ หนังสือเล่มล่าสุดของ Adam Grant ศาสตรจารย์ด้านจิตวิทยาองค์กรแห่ง The Wharton School เจ้าของผลงานระดับ bestseller อย่าง Give and Take และ Think Again ที่ว่าด้วยหลักการทางจิตวิทยาและสังคมศาสตร์ในการสร้าง “ไวบ์” ที่มีรากศัพท์จากคำภาษาลาตินอย่าง vibratio ที่แปลว่า “การสั่นสะเทือน” ที่สื่อถึง “คุณภาพของการเชื่อมโยงที่สอดคล้องประสานกันระหว่างมนุษย์” ที่เป็นตัวจุดประกายในการสร้างความเชื่อใจและความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นที่สามารถเจริญงอกงามขึ้นไปเป็นความสุขและความสำเร็จของชีวิตของมนุษย์ได้โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคสังคมก้มหน้าแบบในปัจจุบัน
ขอเชิญทุกท่านที่สนใจในทักษะการสร้าง “ไวบ์” ไม่ว่าจะในบริบทของครอบครับ คนรัก เพื่อนและการสร้างทีมอ่านสรุปหนังสือ Vibe เล่มนี้กันได้เลยครับ
Adam Grant ศาสตราจารย์แห่ง Wharton School (ขอบคุณภาพจาก CNBC)
PART I | SPARKING CONNECTION
คำว่า “เพื่อน” นั้นมีความหมายที่กว้างมากและมนุษย์แต่ละคนก็มักนิยามคำว่าเพื่อนไม่เหมือนกัน (งานวิจัยค้นพบว่ามีโอกาสเพียง 50% ที่คนที่เราคิดว่าคือเพื่อนนั้นก็คิดว่าเราคือเพื่อนของเขาเหมือนกัน) ดังนั้น ผู้เขียน Adam Grant จึงเสนอแนวทางในการแบ่งเพื่อนที่เป็นมากกว่าแค่คนรู้จักห่างๆ (acquaintance) ออกเป็นสี่กลุ่มตาม 2 แกนหลัก ได้แก่ “เหตุผลของความสัมพันธ์ (reason for connection)” ระหว่าง ”ความสะดวกสบาย (convenience)” หรือ “ความมุ่งมั่นทุ่มเท (commitment)” และ “สิ่งที่สนใจ (focus of attention)” ระหว่าง ”ผลลัพธ์ (outcome)” หรือ “กระบวนการระหว่างทาง (process)” ได้เป็นดังต่อไปนี้
- Associates (convenience, outcome) : กลุ่มคนคุ้นเคยที่เชื่อใจและพึ่งพาอาศัยกันได้ผ่านความสัมพันธ์แบบแลกเปลี่ยนกันที่ราบรื่นและได้ประโยชน์กับทั้งสองฝ่าย อาทิ เพื่อนบ้านที่คอยสลับกันเลี้ยงลูกให้อีกฝ่าย หรือ เพื่อนร่วมงานที่ทำงานกันอย่างราบรื่น
- Allies (commitment, outcome) : กลุ่มพันธมิตรที่มีเป้าหมายและทำพันธกิจอะไรบางอย่างร่วมกันที่ต่างก็เกื้อกูลกันเพื่อเป้าหมายที่เหมือนกัน อาทิ เพื่อนร่วมงานหรือพาร์ทเนอร์ทางธุรกิจที่กำลังทำ project ใหญ่ร่วมกัน หรือ เพื่อนในยิมที่ต้องการสร้างกล้ามเนื้อไปด้วยกัน
- Pals (convenience, process) : กลุ่มเพื่อนที่ชอบทำกิจกรรมอะไรต่างๆด้วยกันที่มักเป็นแหล่งชาร์จพลังของความสุขและความฮาในชีวิต อาทิ เพื่อนแก๊งตีแบด เพื่อนแก๊งเที่ยวปีนเขา หรือ เพื่อนที่ชอบดูหนังแนวเดียวกัน
- Companions (commitment, process) : กลุ่มมิตรสหายร่วมจิตวิญญาณที่มีคุณค่าในชีวิตที่ตรงกันที่คอยห่วงใย (care) และพร้อมดูแลหัวใจของกันและกัน เป็นคนที่เราสามารถแสดงความอ่อนแอให้เห็นได้อย่างไม่ต้องปกปิด ซึ่ง companions นั้นก็เป็นได้ทั้งเพื่อนสนิท เมนเทอร์ที่ห่วงใยหรือสมาชิกในครอบครัวที่มีความใกล้ชิดกัน
ทั้งนี้ ระดับความสนิทของเพื่อนนั้นไม่ได้แปรตามประเภทของเพื่อนแต่ละชนิด (เราอาจจะมี companions ที่นานๆได้เจอกันแต่ก็พร้อมห่วงใยเสมอเมื่อถึงคราวที่ต้องการ) และไม่ได้พัฒนาแบบเป็นเส้นตรงจาก associate ไป ally ไป pal ไป companion เสมอไป แต่ขึ้นอยู่กับระดับความสัมพันธ์ของเพื่อนแต่ละประเภทที่เราทุกคนสามารถเสริมสร้างได้อย่างเหมาะสมตามประเภทของความสัมพันธ์นั้นๆ อาทิ การสร้าง associates ที่พึ่งพาได้, allies ที่เชื่อใจกันอย่างยืนยาว, pals ที่ไปไหนไปกันอย่างสุดเหวี่ยงและ companions ที่เป็นเพื่อนสนิทที่สุดในชีวิต โดยอย่าไปคาดหวังว่าเพื่อนคนหนึ่งนั้นจะสามารถเป็นได้ทุกกลุ่ม (บางทีเพื่อนร่วมงานแบบ allies ที่ยอดเยี่ยมก็ไม่อยากไปแฮงเอาต์กับเราหลังเลิกงาน หรือ เพื่อนเล่นกลุ่ม pals ก็ไม่ได้อยากรับผิดชอบเรื่องอื่นๆในชีวิตของเรา หรือ คนรักของเราที่เป็น companion ก็อาจไม่ได้อยากเป็นเพื่อนเล่นในกิจกรรมที่เราชอบ)
แต่เราก็ยังสามารถพัฒนาความสัมพันธ์ของเพื่อนแต่ละประเภทให้ครอบคลุมความเป็นเพื่อนในกลุ่มอื่นๆได้เช่นกันและทำให้ความสัมพันธ์นั้นแน่นแฟ้นและมีความหมายมากยิ่งขึ้น อาทิ การพัฒนา allies ให้เป็น pals ที่ทั้ง work hard และ play hard ร่วมกันเป็นเพื่อนร่วมงานคนสนิท การพัฒนา pals ให้เป็น companions ที่ทั้งเล่นและห่วงใยกันและกันเป็นเพื่อนสนิท ไปจนถึง การพัฒนาเพื่อนให้เป็นทั้ง allies, pals และ companions ที่ร่วมทุกข์ร่วมสุขกันทั้งเรื่องงาน เรื่องเล่นและเรื่องส่วนตัวที่มักเป็นเป้าหมายสูงสุดของคู่ชีวิตและเพื่อนสนิทร่วมอุดมการณ์
1 | Striking a Match : The Building Blocks of Compatibility
ความเชื่อผิดๆต่อการเริ่มต้นความสัมพันธ์ที่ดีคือแนวคิดที่ว่าคนเราจำเป็นต้องมีเคมีที่ตรงกันตั้งแต่แรกพบก่อนถึงจะเป็นเพื่อนกันได้ ซึ่งแน่นอนว่าการมีความเหมือนๆกันในช่วงเริ่มต้นนั้นอาจเป็นตัวเบิกทางให้คนสองคนหันหน้ามาทำความรู้จักกันได้ง่ายมากขึ้น แต่สิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากนั้นต่างหากที่จะเป็นตัวตัดสินว่าความสัมพันธ์ของทั้งสองจะแนบแน่นขึ้นหรือไม่ (extrovert สองคนอาจจะกลายเป็นเพื่อนสนิทที่ร่วมกันปาร์ตี้หรืออาจเป็นศัตรูที่ต้องการแย่งสปอตไลท์ของกันและกันก็ได้ ส่วน introvert ก็อาจดีใจที่มี extrovert เป็นเพื่อนพาเที่ยวหรืออาจจะรำคาญเพื่อนคนนี้ที่เสียงดังมากเกินไปก็ได้เช่นกัน)
โดย Adam Grant ได้เสนอว่าการพัฒนา “ความเข้ากันได้ (compatibility)” ของมนุษย์สองคนนั้นไม่ได้เกิดขึ้นจากโชคชะตาที่คนที่คลิกกันทุกอย่างมาเจอกัน แต่มักเกิดขึ้นจาก “การกระทำที่ทั้งสองทำร่วมกัน (ritual)” จนพัฒนามาเป็นความสัมพันธ์และเคมีที่สร้างได้อย่างลงตัว (คุณลองคิดดูว่าสมัยเรียนนั้นคุณสนิทกับคนที่เหมือนคุณที่สุดจากทั้งระดับชั้นหรือสนิทกับเพื่อนที่นั่งข้างๆในชั้นเดียวกันที่ทำกิจกรรมร่วมกันบ่อยๆ?)
ดังนั้น กลไกสำคัญในการจุดประกายความเข้ากันได้อย่างแท้จริงก็คือการหันหน้าเข้าหากันและเริ่มทำอะไรบางอย่างร่วมกัน เหมือนกรณีศึกษาของโฆษณาเบียร์ Heineken ที่จับคนแปลกหน้าสองคนมาช่วยกันต่อเฟอร์นิเจอร์ก่อนที่จะเฉลยว่าพวกเขาทั้งสองมีจุดยืนทางการเมืองสุดโต่งที่ต่างกัน โดยเคมีของทั้งสองในช่วงกิจกรรมที่ทำร่วมกันก่อนหน้านั้นก็มีมากพอจนทำให้พวกเขายอมพูดคุยและนั่งดื่มเบียร์ร่วมกันได้ต่อ
โฆษณา Heineken Worlds Apart (ดูคลิปเต็มที่นี่ CLICK)
2 | Fast Friends : The Art of Accelerating Attachment
อีกหนึ่งความเชื่อผิดๆต่อการเริ่มต้นความสัมพันธ์ที่ดีก็คือแนวคิดที่ว่าความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นนั้นต้องใช้เวลาที่ยาวนาน ซึ่งถึงแม้ว่าจากสถิติแล้วความสนิทนั้นจะเกิดขึ้นจากการใช้เวลาร่วมกันของคนสองคนที่นานถึง 100-200 ชั่วโมงโดยเฉลี่ย แต่ก็มีผู้คนจำนวนมากที่สามารถพัฒนาความสัมพันธ์กับคนที่ไม่เคยรู้จักหรือแม้กระทั่งศัตรูได้ด้วยเวลาอันสั้น โดย Adam Grant ได้ยกตัวอย่างมิตรภาพระดับ companion ที่ดูเป็นไปไม่ได้ระหว่าง C.P. Ellis ผู้นำกลุ่ม Ku Klux Klan ประจำเมือง Durham และ Ann Atwater นักรณรงค์ผิวสีผู้โกรธเกรี้ยวต่อคนผิวขาว ซึ่งทั้งคู่ที่เคยปะทะกันในระดับเกือบทำร้ายร่างกายอีกฝ่ายให้ถึงชีวิตนั้นได้ถูกเลือกในปี 1971 ให้ร่วมกันแก้ปัญหาความแตกแยกทางสีผิวของโรงเรียน ซึ่งหลังจากความขัดแย้งในช่วงเริ่มต้น ทั้งคู่ก็เริ่มที่จะยอมทำงานร่วมกันเพื่อเป้าหมายทางสังคมที่ทั้งสองคนเชื่อและเริ่มเปิดใจพูดคุยกันจนได้ค้นพบว่าแท้จริงแล้วทั้งคู่ต่างเผชิญหน้ากับปัญหาชีวิตของชนชั้นแรงงานและผลกระทบจากความขัดแย้งทางสีผิวเหมือนๆกัน จนท้ายที่สุดทั้งคู่ก็กลายเป็นเพื่อนสนิทที่เข้าใจและห่วงใยกันจนถึงบั้นปลายของชีวิตภายในไม่กี่สัปดาห์
เคมีและความผูกพันนั้นเป็นสิ่งที่สามารถสร้างและเร่งปฏิกิริยาให้เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว โดย Adam Grant ได้เสนอตัวเร่งปฏิกิริยาทางจิตวิทยาที่สามารถพัฒนาความสัมพันธ์ของผู้คนได้อย่างก้าวกระโดดโดยไม่ต้องรอนานเป็นเดือนเป็นปี ดังต่อไปนี้
- Deep Talk & Mutual Bounded Vulnerability : การที่คนสองคนได้คุยกันแบบเชิงลึกถึงตัวตนและอดีตจนได้เปิดเผยถึงความเปราะบางให้กันและกันอย่างลึกซึ้งโดยจริงใจและไม่ยัดเยียด
- Heightened Emotional Intensity : การที่คนสองคนได้ผ่านสภาวะทางอารมณ์และประสบการณ์ที่เข้มข้นร่วมกัน (รายการโชว์แบบหาคู่จึงมักให้ผู้เข้าร่วมรายการทำกิจกรรมโลดโผนหรือภารกิจกลุ่มร่วมกัน)
- Shared Mission : การที่คนสองคนได้ค้นพบว่าทั้งคู่มีพันธกิจและความเชื่อที่ตรงกันในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง
C.P. Ellis และ Ann Atwater (source: Blackpast)
3 | Love at Second Sight : The Psychology of Shape-Shifting
ความเชื่อผิดๆต่อการเริ่มต้นความสัมพันธ์ที่ดีข้อสุดท้ายก็คือแนวคิดที่ว่าความประทับใจในแรกพบ (first impression) นั้นเป็นตัวกำหนดถึงความเข้ากันได้ในระยะยาว ทั้งนี้ก็เป็นเพราะมนุษย์ส่วนใหญ่มักเลือกตัดสินคนอื่นจากเพียงแค่พฤติกรรมในการพบกันเป็นครั้งแรกและไม่ยอมให้โอกาสเป็นครั้งที่สองอีกอย่างน่าเสียดาย ทั้งๆที่จริงๆแล้วพฤติกรรมในช่วงแรกพบนั้นเป็นเพียงแค่เศษเสี้ยวเล็กๆของมนุษย์แต่ละคนและความสัมพันธ์ที่แข็งแรงส่วนใหญ่มักต้องให้เวลามากกว่าแค่การเจอกันเพียงคร้้งเดียว (Adam Grant ยังแอบแซะว่ารักแรกพบนั้นน่าจะเป็นแค่ตัณหาแรกพบเสียมากกว่า)
มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีหลากหลายด้านตามสถานการณ์และยังสามารถเปลี่ยนแปลงตัวเอง (shape-shifting) เพื่อปรับตัวเข้าหามนุษย์คนอื่นได้มากขึ้นถ้าได้รับโอกาส ดังนั้น Adam Grant จึงแนะนำให้เราเปิดใจกว้างกว่าการตัดสินคนอื่นแค่เพียงครั้งแรกพบด้วยการให้โอกาสเป็นครั้งที่สองและตั้งใจทำความเข้าใจพฤติกรรมของพวกเขาอย่างรอบด้านในหลายสถานการณ์ โดยเฉพาะปัจจัยที่มักเป็นตัวจุดประกายให้พวกเขาแสดงด้านที่ยอดเยี่ยมและด้านที่ไม่ค่อยน่ารักออกมา เพื่อปรับจูนพฤติกรรมระหว่างกันจนสามารถสร้างความสัมพันธ์ที่ผลิบานขึ้นได้ โดยยิ่งมนุษย์สองคนมีไวบ์ร่วมกันมากขนาดไหนก็มีโอกาสที่จะทำให้พวกเขาเปลี่ยนแปลงเข้าหากันและพัฒนากันไปในทางที่ดีขึ้นได้มากยิ่งขึ้น
PART II | SUSTAINING CONNECTION
การรักษาความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ในยุคก่อนการปฏิวัติอุตสาหกรรรมล้วนเป็นไปอย่างง่ายด้วยเหตุผลง่ายๆอย่างการอาศัยอยู่ร่วมกันเป็นหมู่บ้านและเมืองที่เพื่อนสามารถไปมาหาสู่กันได้อย่างสะดวกตลอดชีวิต แต่ในโลกยุคปัจจุบันนี้ที่ทุกอย่างเชื่อมต่อกันหมดกลับทำให้มนุษย์นั้นต่างแยกตัวออกจากกันไปอยู่ในห้องเล็กๆในเมืองใหญ่ตามลำพังและเปลี่ยนที่เปลี่ยนทางบ่อยๆเพื่อการเติบโตของอาชีพการงานหรือการหารายได้ ส่วนความหวังในการรักษาความสัมพันธ์ผ่าน social media ก็ถูกแทนที่ด้วย algorithm ที่ยัดเยียดวิดิโอสั้นที่ดึงดูดสายตาและโพสต์ที่สร้างความขัดแย้งเข้ามาแทน
Adam Grant ได้ยกตัวอย่างงานวิจัยหนึ่งที่ค้นพบว่าเพื่อนของมนุษย์แต่ละคนนั้นจะมีเพียง 30% ที่จะยังคงรักษาระดับความสัมพันธ์เดิมไว้ได้ในอีก 7 ปีข้างหน้า ดังนั้น ศิลปะในการรักษาความสัมพันธ์ให้ยั่งยืนจึงถือเป็นอีกหนึ่งทักษะสำคัญของยุคที่ต้องอาศัยความมุ่งมั่นตั้งใจ (intentionality) ในการสร้างพิธีกรรม (ritual) เพื่อรักษาเพื่อนให้คงอยู่และพัฒนาความสัมพันธ์ให้แข็งแรงยิ่งขึ้นต่อไป
4 | Absence Makes the Heart Grow Fonder : Rethinking the Rhythm of Communication
ความเชื่อผิดๆต่อการรักษาความสัมพันธ์ให้ยั่งยืนยาวคือแนวคิดที่ว่าความสัมพันธ์นั้นต้องเกิดจากการปฏิสัมพันธ์อย่างต่อเนื่องด้วยความถี่ที่สูงเป็นระยะเวลานาน แต่แท้จริงแล้วองค์ประกอบในการรักษาความสัมพันธ์ที่สำคัญกว่าความถี่และระยะเวลานั้นก็คือ “คุณภาพและความลึกซึ้ง” ของช่วงเวลาที่ได้ใช้ร่วมกัน โดยการเว้นระยะห่างในความสัมพันธ์นั้นยังเป็นการเปิดโอกาสให้เพื่อนแต่ละคนได้ออกไปค้นหาประสบการณ์หรือมุมมองใหม่ๆ ก่อนที่จะกลับมาเจอกันอีกครั้งพร้อมกับเรื่องราวและพลังงานใหม่ๆที่พร้อมแลกเปลี่ยนกันที่ทำให้การพบเจอกันหลังจากแยกย้ายกันไปนานนั้นยิ่งมีความหมายและน่าจดจำมากยิ่งขึ้น ซึ่งเพื่อนแต่ละประเภทก็อาจมีความคาดหวังที่ไม่ตรงกัน อาทิ Companions ที่ยังแคร์ว่าเพื่อนจะจำวันเกิดของตัวเองได้หรือไม่ โดยที่ Pals หรือ Allies อาจไม่ได้มองเรื่องส่วนตัวเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ
Adam Grant ได้ยกตัวอย่างงานวิจัยที่พบว่าครอบครัวที่มีสมาชิกแยกย้ายออกจากบ้านที่อยู่ด้วยกันมานานนั้นกลับสามารถสร้างความสัมพันธ์ที่แนบแน่นได้มากยิ่งขึ้นกว่าเดิมด้วยการเลือกใช้เวลาที่ได้กลับมาเจอกันแบบสั้นๆให้คุ้มค่าที่สุด (และการลดความขัดแย้งเล็กๆน้อยๆที่มักเกิดขึ้นเวลาอยู่ร่วมกัน) และได้ยกตัวอย่างเคล็ดลับในการรักษาความสัมพันธ์ในระยะยาวที่น่าสนใจมากมาย อาทิ การส่ง “ก้อนกรวด (pebble)” ที่เป็นสิ่งเล็กๆที่เพื่อนคนนั้นสนใจ เช่น meme หรือ เพลงใหม่ๆ อยู่เป็นระยะๆเพื่อเป็นสัญญาณว่าเรายังคิดถึงเพื่อนคนนี้อยู่นะ หรือ การที่ Adam Grant เองเลือกจัดดินเนอร์กับเพื่อนๆหลายคนที่ไม่รู้จักกันไปพร้อมๆกันเป็นกลุ่มเวลาไปเยือนเมืองต่างๆเพื่อทั้งเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาความสัมพันธ์ของเพื่อนจำนวนมากและยังเปิดโอกาสให้คนรู้จักกันมากขึ้น
5 | It’s Complicated : Maintaining Messy Connections
รูปแบบของความสัมพันธ์ยังสามารถแบ่งได้ตามมุมมองของเราต่อพฤติกรรมด้านบวกและด้านลบของผู้อื่น โดย associates นั้นอาจเป็นคนที่เราเฉยๆ (indifferent) ต่อทั้งด้านบวกและด้านลบของพวกเขาจนไม่ได้ต้องการพัฒนาความสัมพันธ์ไปอีกขั้น ด้าน allies, pals และ companions ก็มักเป็นคนที่เราถูกใจในด้านบวกและสามารถรับด้านลบของพวกเขาได้ ส่วนศัตรูของเราก็คงเป็นคนที่เราไม่สนใจในด้านบวกแถมยังไม่สามารถอดทนต่อด้านลบของพวกเขาได้ (ซึ่งแน่นอนว่าเราก็คงไม่สนใจที่จะไปผูกมิตรกับคนประเภทนี้อยู่แล้ว)
โดยกลุ่มบุคคลที่ซับซ้อนที่สุดในบรรดารูปแบบความสัมพันธ์ทั้งหมดก็คือกลุ่มที่ Adam Grant เรียกว่า “ความสัมพันธ์แบบก้ำกึ่ง (ambivalent)” ที่เราชื่นชอบในด้านบวกของเขาแต่ก็รับพลังด้านลบของพวกเขาไม่ได้ ซึ่งคนกลุ่มนี้ก็มักทำให้เราปวดใจกว่าศัตรูที่มีแต่ด้านลบเสียอีก ทุกคนก็คงจินตนาการถึงคนประเภทนี้ในชีวิตออกได้ไม่ยาก อาทิ ญาติใกล้ชิดที่มักพูดจาไม่เกรงใจกัน เพื่อนในกลุ่มเพื่อนที่มีบางอย่างไม่ตรงจริต เพื่อนร่วมงานที่แสนดีแต่กลับมีมุมที่ไม่น่ารักอยู่บ้าง หรือแม้แต่ สามีภรรยาที่รักกันแต่ก็มีปัญหากันไปมาตลอด
โดย Adam Grant ได้เสนอให้ทุกคนพยายามเปิดใจและเปิดโอกาสในการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับคนเหล่านี้ดูซักหน่อย ผ่านแนวทางปฏิบัติดังต่อไปนี้
- Accept the Acceptable : การยอมรับในจุดด่างพร้อยที่ยังพอรับได้ของผู้อื่นที่ส่งสัญญาณว่าเราเข้าใจและสามารถรับในตัวตนที่ไม่สมบูรณ์แบบของพวกเขาได้โดยไม่เรียกร้องให้พวกเขาเปลี่ยนพฤติกรรมทั้งหมด
- Contain the Unacceptable : การจำกัดขอบเขตของพฤติกรรมที่ไม่อาจรับได้ด้วยการพูดคุยอย่างตรงไปตรงมาโดยระบุถึงพฤติกรรมและสถานการณ์ที่เราจะรับไม่ได้ อาทิ ภรรยาที่ยอมให้สามีถอดเสื้อผ้าทิ้งเรี่ยราดได้ยกเว้นในวันที่มีแขกมาเยี่ยมบ้าน
- Weight the Good Against the Bad : การเปลี่ยนมุมมองมาให้ความสำคัญกับด้านที่ดีของผู้อื่นมากกว่าด้านที่ไม่ดีของพวกเขาและเลือกมองหาข้อดีในข้อเสียเหล่านั้น
6 | Good Vibrations : Creating Harmony from Disharmony
อีกหนึ่งความเชื่อผิดๆต่อการรักษาความสัมพันธ์ให้ยั่งยืนยาวคือแนวคิดที่เชื่อว่าเราควรหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้ากันเวลาเกิดความขัดแย้งเพื่อไม่สร้างการกระทบกระทั่งที่นำไปสู่การบาดหมางกัน ทั้งๆที่การแยกย้ายกันในเวลาที่กำลังไม่พอใจกันนั้นมีแต่จะทำให้ปัญหาที่ไม่ได้ถูกพูดถึงอย่างชัดเจนยิ่งเซาะกร่อนจิตใจจนกลายมาเป็นความไม่พอใจที่ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ซึ่ง Adam Grant ได้เสนอว่าการเผชิญหน้ากันเพื่อพูดถึงความขัดแย้งอย่างถูกวิธีนั้นกลับสามารถพัฒนาให้ความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายดีขึ้น โดยขอยกแนวทางหลักๆในการจัดการกับความขัดแย้งดังต่อไปนี้
- Fight on the Right Wavelength : การเปลี่ยนมุมมองจาก “ฉันต้องสู้กับเธอ” เป็น “พวกเราต้องสู้กับปัญหาระหว่างกัน” โดยเลือกแก้ไขความขัดแย้งด้วยพิธีกรรมที่เหมาะสมกับรูปแบบของความสัมพันธ์ ซึ่ง Adam Grant ก็ยกตัวอย่างสนุกๆมากมาย อาทิ การที่เขากำหนดกติกาแบบ pals ให้ลูกๆทั้งสองคนทะเลาะกันได้ถ้าพวกเขายิ้มไปด้วยตลอดเวลา หรือ การที่คู่รักมีพิธีที่ต้องต่อ Lego ด้วยกันระหว่างการทะเลาะกันแต่ละครั้ง
- Be Direct in What You Say and Be Kind in How and Why You Say It : การพูดคุยกันถึงปัญหาอย่างตรงไปตรงมาแต่ด้วยวิธีการที่แสดงถึงความห่วงใยและเจตนารมณ์ที่ดี โดย Adam Grant ได้ให้คาถาสำหรับคนที่ต้องการ feedback คนอื่นว่าก่อนที่จะเริ่มพูดถึงแง่ลบให้เกริ่นว่า “ฉันให้คอมเมนต์นี้ก็เพราะว่าฉันมีความคาดหวังที่สูงมากในตัวคุณและฉันเชื่ออย่างสุดหัวใจว่าคุณจะทำมันได้“ เพื่อแยกคำวิจารณ์ออกจากเจตนาที่หวังดีให้ชัดเจน
- Walk Down the Ladder of Inference : การเลือกที่จะทำความเข้าใจว่าทำไมคนอื่นถึงทำพฤติกรรมดังกล่าวที่เราไม่ถูกใจโดยไม่เลือกที่ทึกทักไปเอง เพราะในหลายๆครั้งสิ่งที่เราสังเกตเห็นนั้นไม่ใช่ภาพทั้งหมดและมักนำไปสู่การตั้งข้อสมมุติฐานที่ผิดๆจนกลายเป็นเรื่องใหญ่โต
PART III | SCALING CONNECTION
ความท้าทายในการรักษาความสัมพันธ์นั้นยิ่งทวีคูณความยากขึ้นหากจำนวนคนในความสัมพันธ์เพิ่มขึ้นจากความสัมพันธ์ระดับบุคคลระหว่างคนสองคนไปเป็นความสัมพันธ์ระดับกลุ่มที่มักเชื่อมเข้าถึงกันด้วยพันธกิจหรือวัตถุประสงค์บางอย่างที่ใหญ่กว่าแค่ตัวของสมาชิกคนใดคนหนึ่ง โดยการสร้างความสัมพันธ์ที่แนบแน่นระหว่างสมาชิกในกลุ่มนั้นคืออาวุธหลักในการจัดการกับความรู้สึกโดดเดี่ยวของมนุษย์ในสังคมยุคใหม่และสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของพวกพ้อง (sense of belonging) ที่ทำให้มนุษย์อยากที่จะทำในสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่าแค่เรื่องของตัวเอง
7 | Planned Serendipity : How to Choreograph a Gathering
การรวมตัวกันที่นำไปสู่การสร้างเพื่อนใหม่และพัฒนาความสัมพันธ์ของคนรู้จักให้สนิทกันมากขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพนั้นไม่ได้เกิดขึ้นมาจากความบังเอิญและโชคชะตาเพียงเท่านั้น แต่ต้องอาศัยการออกแบบอย่างตั้งใจและมีกลยุทธ์เพื่อให้โชคชะตาบังเอิญทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด (ลองสังเกตง่ายๆว่าการรวมตัวกันเป็นกลุ่มใหญ่ๆที่ไม่ได้มีแผนการที่ชัดเจนนั้นมักนำไปสู่การกระจุกตัวพูดคุยกันระหว่างคนที่รู้จักกันอยู่แล้วและบทสนทนาก็มักถูกนำโดยผู้ชายที่เสียงดังที่สุดและการ small talk ที่ไม่ได้สร้างอะไรที่น่าจดจำ)
โดย Adam Grant ได้แนะนำหลักการในการออกแบบการรวมตัวกันอย่างมีประสิทธิภาพว่าต้องเริ่มจากการกำหนดจุดประสงค์ของการรวมตัวกันให้ชัดระหว่างเพื่อยกระดับความสัมพันธ์ เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ เพื่อสร้างอะไรใหม่ๆร่วมกันหรือเพื่อตัดสินใจ (นอกเหนือจากนี้ไม่ควรมีให้เสียเวลา) และจึงเริ่มออกแบบลำดับขั้นตอนและพิธีกรรมของการรวมตัวกันนั้นๆตามวัตถุประสงค์ที่ถูกต้อง ซึ่ง Adam Grant ก็ยกตัวอย่างเทคนิคที่น่าสนใจมากมาย อาทิ การกำหนดให้คนแปลกหน้าต้องมาทำความรู้จักกันผ่านการออกแบบที่นั่งที่คอยสลับคนไม่รู้จักกันให้มานั่งข้างกันหรือการกำหนดกลุ่มและจับคู่ให้คนมาคุยหรือทำอะไรบางอย่างร่วมกัน การใช้คำถามกระตุ้นที่ค่อยๆเพิ่มความลึกซึ้งและเปิดโอกาสให้ผู้คนมีการ deep talk ระหว่างกันมากขึ้น การกำหนดให้มีความเงียบเป็นระยะๆเพื่อให้ทุกคนได้มีโอกาสนั่งคิดและตกตะกอนสิ่งที่อยากพูดอย่างมีคุณภาพ การออกแบบกิจกรรมที่นำไปสู่การพบปะกันของเพื่อนใหม่ เช่น กิจกรรม Reciprocity Ring ที่ให้ทุกคนเขียนสิ่งที่ตัวเองอยากได้รับความช่วยเหลือและให้เดินวนไปอ่านสิ่งที่คนอื่นขอความช่วยเหลือและลงชื่อเพื่อช่วยในสิ่งที่ตัวเองทำได้ ไปจนถึง การกำหนดข้อบังคับและบทลงโทษสนุกๆเพื่อป้องกันไม่ให้การรวมกลุ่มกันกร่อยลง เช่น การห้ามใช้โทรศัพท์มือถือและถ้ามีใครฝ่าฝืนจะถูกบังคับให้ต้องกิน jelly bean แบบสุ่มที่มีรสน้ำผูกและรสขี้หูจากภาพยนตร์ Harry Potter ซ่อนอยู่
8 | Unity Through Division : Crafting Communities within Communities
แนวคิดสำคัญในการสร้างความเป็นหนึ่งเดียวกันในกลุ่มสังคมขนาดใหญ่นั้นไม่ใช่การฝืนจับทุกคนมาทำทุกอย่างร่วมกันเป็นกลุ่มก้อนเดียวกันเสมอไป แต่คือ “การแบ่งแยกพวกเขาออกเป็นกลุ่มย่อยที่มีเป้าหมายร่วมกันอย่างมีกลยุทธ์” ด้วยการสร้างกลุ่มย่อยที่ประกอบไปด้วยสมาชิกที่มีความหลากหลายแตกต่างกัน (cross-section of the whole) ที่ทำให้สมาชิกทุกคนมีบทบาทและจุดยืนเป็นของตัวเองและเกิดความรู้สึกเป็นส่วนร่วมหนึ่งเดียวกันในแบบที่กลุ่มใหญ่ไม่สามารถให้ได้ โดยการแบ่งกลุ่มที่ให้ความสำคัญกับความหลากหลายยังป้องกันไม่ให้เกิดความขัดแย้งระหว่างกลุ่มและยังคงเชื่อมโยงกันได้ผ่านภารกิจหรือเป้าหมายสูงสุดภาพใหญ่ร่วมกัน
โดย Adam Grant ยกตัวอย่างกรณีการแบ่งกลุ่มของชั้นเรียกโรงเรียนมัธยมต้นออกเป็นบ้านสไตล์ Harry Potter ที่ช่วยให้เด็กๆมีโอกาสสร้าง community ผ่านกิจกรรมที่ทำร่วมกันในบ้านได้ โดยโรงเรียนก็ควรกระจายนักเรียนแต่ละประเภทไปยังทุกๆกลุ่มโดยไม่แบ่งนักเรียนตามประเภท (ไม่เหมือนกรณีของ Harry Potter ที่นำไปสู่ปัญหาการกระทบกระทั่งกันระหว่างบ้าน)
9 | All for One : Getting Squads in Sync
หลักการในการสร้างทีมที่มีประสิทธิภาพสูงนั้นไม่ใช่การมุ่งเป้าไปที่การพัฒนาระดับความสัมพันธ์ของสมาชิกทุกคนในทีมให้เป็น pals หรือ companions ที่สนิทสนมกัน แต่เป็นการสร้างทีมของ allies ที่ “สามารถร่วมมือกันเพื่อมุ่งหน้าไปที่พันธกิจหรือเป้าหมายใหญ่อันเดียวกันได้” ที่ประกอบไปด้วยบุคคลที่มีทักษะและบทบาทที่แตกต่างกันที่ไม่จำเป็นต้องรักกันอย่างเพื่อนสนิทแต่ต้องเชื่อใจกันและกันว่าแต่ละคนนั้นพร้อมทุ่มเทแรงกายแรงใจเพื่อเป้าหมายสูงสุดของทีม โดย Adam Grant ได้ยกแนวคิดที่เรียบง่ายในการสร้างทีมไว้ดังต่อไปนี้
- Map Values to Behaviors : การค้นหาคุณค่าสูงสุดเพียงไม่กี่ข้อที่ทุกคนในทีมยึดถือเหมือนๆกันและกำหนดหลักการปฏิบัติที่สะท้อนต่อคุณค่านั้นๆอย่างชัดเจน
- Establish Accountability : การสร้างความรับผิดชอบที่เห็นผลจริงและมีกระบวนการให้ feedback ที่เฉพาะเจาะจงและทันทีหลังจากการแสดงพฤติกรรมของสมาชิกในทีม
- Screen Out Bad Apples : การรีบกำจัดบุคคลที่มีพฤติกรรมไม่ตรงกับคุณค่าอย่างชัดเจนเพื่อปกป้องคนส่วนใหญ่ของทีม โดย Adam Grant ได้ยกตัวอย่างวิธีการคัดกรองคนที่ไม่พึงประสงค์ที่มีประสิทธิภาพ ได้แก่ การสังเกตพฤติกรรมของเขาที่มีต่อเด็กเสิร์ฟหรือคนขับรถที่ไม่ได้สร้างประโยชน์กับพวกเขาโดยตรง (ถ้าทำตัวไม่น่ารักก็แสดงถึงตัวตนจริงๆที่เขาปิดไว้) การถามคำถามว่า “คุณเคยช่วยเหลือให้ใครก้าวหน้าขึ้นบ้างไหม?” (ถ้าคำตอบคือไม่มีหรือมีแต่คนใหญ่คนโตโดยไม่มีเพื่อนร่วมงานหรือลูกน้องเลยก็ถือว่าน่ากลัวอยู่) การถามคำถามว่า “role model ของคุณคือใคร?” (ถ้า role model ที่เขาเลือกมีคุณค่าที่ไม่ตรงกับเราก็น่ากังวล) และการสังเกตคนที่พยายามโทษทุกอย่างที่ไม่ใช่ตัวเอง (ซึ่งแสดงให้เห็นว่าขาดความรับผิดชอบและ ownership)
10 | Everything Is Relative : Forming and Reforming Family Traditions
บทสุดท้ายนี้ Adam Grant เลือกพูดถึงความสัมพันธ์แบบกลุ่มที่เป็นพื้นฐานที่สุดของชีวิตมนุษย์อย่างความสัมพันธ์ในครอบครัว โดยยิ่งกาลเวลาเปลี่ยนผ่านไปนานเท่าไหร่ ครอบครัวของมนุษย์ก็ยิ่งมีสมาชิกที่เล็กลงและแยกย้ายออกไปไกลห่างกันมากยิ่งขึ้น ซึ่ง Adam Grant ได้เสนอว่าแนวทางในการรักษาความผูกพันในครอบครัวที่ดีที่สุดนั้นไม่ใช่การทำกิจวัตรประจำวันเดิมๆซ้ำๆร่วมกันแต่กลับเป็น “การสร้างธรรมเนียมที่มีความหมายพิเศษของครอบครัว“ ที่ก็พร้อมปรับตัวไปตามช่วงวัยและการเปลี่ยนแปลงของชีวิตเพื่อให้ทุกสมาชิกยังคงรู้สึกเป็นส่วนร่วมในธรรมเนียมนั้นๆอยู่เสมอ
Adam Grant ได้ยกตัวอย่างธรรมเนียมแบบเรียบง่ายที่ใช้กันได้ในแทบทุกครอบครัวก็คือ “การกินข้าวเย็นร่วมกัน” อย่างน้อยสัปดาห์ละหนึ่งครั้งที่เปิดโอกาสให้เกิดการพูดคุยที่มีความหมายระหว่างสมาชิก อาทิ การกำหนดวันให้สมาชิกครอบครัวแชร์ความผิดพลาดที่ผ่านมาหรือเรื่องราวอุปสรรคในอดีต และพ่อแม่ก็ยังสามารถใช้มื้ออาหารในการส่งเสริมคุณค่าที่ถูกต้องให้กับลูกๆ อาทิ การที่พ่อแม่เริ่มถามว่า “วันนี้ลูกได้ช่วยใครทำอะไรบ้าง” ที่สามารถปลูกฝังความมีน้ำใจให้ลูกได้
นอกจากนั้น ครอบครัวยังสามารถคิดค้นธรรมเนียมสนุกๆร่วมกันในแบบ pals ได้มากมาย อาทิ การนัดรวมตัวกันไปทำกิจกรรมแนวกลางแจ้งร่วมกันเป็นประจำทุกปี การนัดเล่นเกมออนไลน์ทุกคืนวันศุกร์ระหว่างญาติๆที่อยู่กันคนละที่ ไปจนถึง การทำอะไรสนุกๆที่ช่วยกันกระตุ้นให้เกิดความสนุกสนานในครอบครัว เช่น กรณีของเด็กวัยรุ่นสองคนที่ตั้งใจมาเซอร์ไพรส์คุณยายด้วยชุด T-Rex แต่เจอคุณยายเซอร์ไพรส์กลับจนเป็นโด่งดัง ทั้งนี้ Adam Grant ยังแนะนำให้สมาชิกในครอบครัวแยกกันไปทำกิจกรรมร่วมกันเป็นคู่ๆเพื่อเพิ่มความผูกพันระหว่างกันที่ช่วยเพิ่มความผูกพันของทั้งครอบครัวและยังลดปัญหาความขัดแย้งระหว่างพี่น้องได้อีกด้วย
ปิดท้าย Adam Grant ยังฝากว่านิยามของครอบครัวนั้นมีทั้งครอบครัวที่ผูกพันกันทางสายเลือดและครอบครัวที่เลือกสร้างกันขึ้นมาเอง โดยยกตัวอย่างกรณีของคุณยาย Wanda Dench ที่ส่งข้อความไปชวนหลานให้มาร่วมกินข้าวมื้อค่ำในวัน Thanksgiving แต่ดันส่งผิดเบอร์ไปที่ Jamal Hinton ซึ่งก็เล่นด้วยกับคุณยายและขอให้เขาไปร่วมทานดินเนอร์ด้วย จนทั้งคู่ก็สนิทสนมกันและยังสร้างธรรมเนียมมาทานข้าวร่วมกันในวัน Thanksgiving ของทุกๆปี
คุณยาย Wanda Dench กับ Jamal Hinton (source: CTV News)
<<< ติดตาม [สรุปหนังสือ] เล่มอื่นๆต่อได้ทางนี้เลยครับ [CLICK] >>>
<<< ที่สำคัญ อย่าลืมกดไลค์ Panasm’s Facebook Page เพื่อติดตามอัพเดทใหม่ๆของผมนะครับ [CLICK] >>>
<<< ปิดท้าย สิ่งที่ผมทำสรุปมานั้นเป็นเพียงแค่เนื้อหาส่วนที่ผมสนใจที่สุดของหนังสือเล่มนี้ สำหรับเพื่อนๆที่ถูกใจสรุปของหนังสือเล่มนี้ อย่าลืมซื้อหนังสือเล่มเต็มและอุดหนุนผู้เขียนกันด้วยนะครับ ขอบคุณที่ติดตามครับผม >>>
Leave a Reply